Cầu thang, tảng đá, toa lét hay cả ánh mặt trời đều được Bong Joon-ho sử dụng để minh họa ý tưởng của mình.


Loading...

Khám phá những chi tiết đầy “ẩn ý” trong tuyệt phẩm Oscar “Ký sinh trùng”

Cầu thang, tảng đá, toa lét hay cả ánh mặt trời đều được Bong Joon-ho sử dụng để minh họa ý tưởng của mình.

Parasite là tác phẩm hiếm hoi vừa được lòng đại chúng, vừa được đề cao về chất lượng nghệ thuật. Trước khi lên ngôi ở Oscar, tác phẩm còn thắng ở LHP Cannes (Pháp) - liên hoan danh giá nhất thế giới, vốn chỉ dành cho những phim thâm sâu bậc nhất. Ngoài việc kể câu chuyện về gia đình nghèo “thâm nhập” gia đình giàu, tác phẩm tràn ngập những ẩn dụ về giai cấp, xã hội, thậm chí cả tôn giáo. Nhưng điều tuyệt vời là chúng đều phục vụ cho ý tưởng chung của tác giả, hòa quyện khéo léo vào từng khung hình và cách kể.

Như chính Bong Joon-ho từng nói, Parasite là “bộ phim của cầu thang”, với hàng loạt cầu thang xuất hiện suốt phim. Cầu thang là chi tiết kết nối hai địa hạt có sự cao thấp khác nhau, ẩn dụ cho thứ bậc. Ở gần đầu phim, chàng trai nghèo Kim Ki-woo đi cầu thang từ ngôi nhà bán hầm lên mặt đất. Sau đó, phim phô diễn một loạt chuyển động đi lên của anh, cuối cùng kết thúc ở gia đình giàu, nơi mặt trời lần đầu ló dạng trong khung hình.

Ở giữa phim là một chuyển động ngược lại, khi nhà Kim phải chạy xuyên cơn mưa để trở về căn hộ nghèo - nơi đang chìm trong nước từ trong mưa. Hàng loạt bậc thang hướng xuống cho thấy “khoảng cách” xa xôi giữa họ và gia đình giàu. Chặng đường dài này mô tả rõ sự chênh lệch giữa tầng lớp giàu và nghèo trong xã hội. Bên cạnh đó, theo chân nhà Kim, mực nước dần dâng lên báo hiệu cho sự xuống dốc của họ. Trong khi đó, nhà Park (gia đình chủ) - vốn ở chỗ cao - chỉ xem cơn mưa như phước lành và tận hưởng cảnh khu vườn.

Có hai cầu thang ấn tượng khác trong phim. Lúc nhà Kim phát hiện căn hầm nơi chồng bà quản gia sinh sống nhiều năm qua, một cú máy dài theo chân bà mẹ đi qua cầu thang hẹp, rất dốc xuống tầng hầm. Hành trình mang ẩn ý như chuyến đi từ “thiên đường” (nhà Park) xuống “địa ngục” (căn hầm). Đó cũng là lúc nhà Kim phát hiện những người có điều kiện sống còn tệ hơn cả mình, đẩy câu chuyện đến kịch tính mới. Về bối cảnh và cách quay dựng, Bong Joon-ho cho thấy thiên tài khi tạo ra hiệu ứng giống phim kinh dị chỉ bằng một khoảnh khắc. Lần đầu xem Parasite, khán giả không khỏi hồi hộp theo chân nhân vật lao xuống cầu thang, không biết điều gì sắp đến. Về sau, chỗ này trở thành “chiến trường” đẫm máu của phim, nơi nhiều người tranh đấu để giành quyền “đi lên”.

Bậc thang trong bồn cầu nhà Kim là cao điểm những tính toán ẩn dụ của Bong Joon-ho. Nếu ở nhà Park, cầu thang dẫn đến tầng trên, nơi thoáng mát và có tầm nhìn đẹp, thì ở nhà Kim, cầu thang lại dẫn đến nơi vệ sinh. Vị trí bồn cầu phản ánh nếp sống khó khăn của nhà Kim, đồng thời cho thấy tính trái khoáy khi chất thải lại nằm ở nơi cao.

Ngoài ra, nó có ý nghĩa độc đáo trong việc “foreshadow” (dự báo câu chuyện). Nhân vật Ki-woo thông minh và luôn tràn đầy khát vọng làm giàu, đổi đời. Tuy nhiên, ban đầu, cậu thực hiện việc đó bằng cách gian trá, những lối nghĩ thiển cận chứ không phải nhờ quyết tâm kinh doanh hay học hành. Kết cục của Ki-woo là gia đình ly tán, thậm chí mất người thân. Thất bại đó được báo trước qua cảnh đầu phim, khi cậu cùng em gái bước lên bệ bồn cầu để bắt sóng wi-fi. Ẩn ý của phim là nếu cố tiến thân bằng những cách trí trá, con người sẽ chẳng thể bước lên “nấc thang” danh vọng mà chỉ gặp kết cục thảm thương.

Tài năng của Bong Joon-ho là nắm rất rõ ý mình muốn kể, và chuẩn bị từ giai đoạn tiền kỳ. Khu phố nghèo và căn hộ giàu trong phim đều là sản phẩm dàn dựng. Từ lúc ê-kíp thiết kế bắt tay vào việc, Bong đã hình dung rõ ẩn ý trong các cảnh Parasite và yêu cầu họ làm đúng ý.

Hướng mặt trời được tính đến từ khi ê-kíp xây nhà. Ở cảnh hồi đầu phim, khi Ki-woo bước vào gia đình giàu, mặt trời quét ngang qua anh, giống như báo hiệu sự thay đổi của nhân vật (nảy ra ý định đổi đời). Ở cảnh cuối, khi Ki-woo gặp lại bố (trong tưởng tượng), ánh nắng lan tỏa đều khắp khung hình. Với một người quanh năm sống ở nơi không thấy mặt trời như cậu, hẳn không phải ngẫu nhiên khi ánh nắng xuất hiện ngập tràn trong giấc mơ về thứ cậu muốn nhất. Ánh nắng là thứ tượng trưng cho giấc mơ đổi đời của chàng trai.

Tảng đá cũng là cấu trúc nặng tính ẩn dụ, được cài cắm xuyên suốt phim. Đầu phim, Ki-woo được người bạn tặng hòn đá - được cho rằng gieo vận may, giàu có cho người mang. Đây cũng là điểm khởi đầu cho “hành trình” của nhân vật trong kịch bản. Tuy nhiên, điều ngược đời là hòn đá này cũng là “nghiệp chướng”, khiến Ki-woo phải mang nặng suốt cả phim. Cậu phải vất vả tìm nó trong trận lụt, mang theo trong lúc khó khăn. Tảng đá quả đã mang đến may mắn, nhưng sự sung túc chỉ là nhất thời. Có thể nói, hành trình của Ki-woo khá giống nhiều người hùng trong thần thoại Hy Lạp, nhận được điềm báo, lên đường phiêu lưu, đạt được mục đích nhưng kết cục bi kịch.

Yếu tố thứ bậc, sự chia cắt giàu nghèo rải rác trong tác phẩm, cách dàn dựng của Bong Joon-ho, như cảnh nhóm nghèo phải nằm ép sát dưới chiếc bàn để lẩn trốn, việc ngôi nhà giàu đầy cửa sổ và ánh nắng còn nhà nghèo ẩm thấp. Chuyện nhà Kim không thể gột rửa được “mùi” của người nghèo cũng được trình bày khá trực diện qua lời thoại các nhân vật. Nhà Kim vật lộn để leo lên nấc thang của sang giàu, nhà Park ở trên nhìn xuống, dù chấp nhận, bị họ gạt nhưng không bao giờ coi nhà Kim cùng đẳng cấp.

Việc đặt tên Parasite (Ký Sinh Trùng) - dù phim không có con ký sinh trùng nào - cho thấy ý đồ của Bong trong việc nâng tầm ý nghĩa phổ quát. Ai trong chúng ta cũng có thể - vô tình hay cố tình - trở thành “ký sinh trùng” trong xã hội, sống bám vào người khác. Ở poster phim, các nhân vật nghèo được che mắt bằng vệt đen, còn người giàu vệt trắng. Qua đó, Bong muốn nói rằng tác phẩm nêu những vấn đề chung của nhân loại, chứ không chỉ là câu chuyện riêng của hai gia đình. Kịch bản cũng khéo được sắp đặt để không phe nào là thiện hay xấu hẳn trong câu chuyện. Họ đều là nạn nhân của sự chênh lệch mức sống đang ngày càng tăng trong xã hội đương đại.

Cảnh cuối phim thể hiện rõ ý này khi nhà Park dời đi sau biến cố, một gia đình mới dọn vào biệt thự và tiếp tục tận hưởng cuộc sống sung túc, còn nhà Kim vẫn nghèo. Lúc này, Ki-woo cũng nhận ra rõ “kẻ thù” của mình không phải nhà Park - mà là sự nghèo khó. Ở đầu phim, nhân vật muốn làm giàu bằng thủ đoạn. Cuối phim, anh nhận ra phải thật sự nỗ lực để mong đổi đời. Đó cũng là điểm khép lại hành trình tâm lý của nhân vật chính. Cuộc sống anh bình ổn như lúc đầu nhưng với một tầm hiểu biết cao hơn.

Ngoài ý nghĩa xã hội, Parasite thậm chí mang dáng dấp những lớp ý tôn giáo. Bong Joon-ho từng nói cảm hứng của ông khi thiết kế ngôi nhà giàu là phim Nhật High and Low - tựa tiếng Nhật gốc là Heaven and Hell. Nhà Park tượng trưng cho thiên đường với cuộc sống no đủ. Khu hầm dưới biệt thự giống địa ngục với không gian tồi tàn.

Còn nhà Kim ở căn hộ bán hầm - nửa trên và dưới mặt đất. Họ có vị thế lưng chừng, không u tối hẳn, vẫn có thể thấy ánh nắng lấp ló và một phần mặt đất nhưng sống khổ sở, vật vã trong đời thường. Gia đình này đại diện cho nhân loại với sự khó đoán, thông minh, có thể tiến bộ nhưng cũng dễ sa ngã. Và mọi rắc rối của phim - khiến thế cân bằng giữa ba bên bị phá vỡ - đến từ dục vọng của phe “con người”.

 Theo CGV Cinemas Vietnam